banner

Alles voor het experiment bij EKWC op Oisterwijkse KVL


René Jansen is een van de leden van het Oisterwijkse schrijverscafé. Hij schreef over een eerder bezoek aan het Europees Keramisch Werkcentrum (EKWC) op de KVL in Oisterwijk:

Sundaymorning@ekwc: Alles voor het experiment

Wie in Oisterwijk wel eens langs het KVL terrein komt heeft daar vast wel eens een enorm kunstwerk zien staan. De kubus-vormige constructie van staal met stenen elementen siert één van de ingangen van Sundaymorning@ekwc. Deze naam staat voor het internationaal kennis-en ontwikkelcentrum voor keramiek dat hier is gevestigd. Wat de doelstelling van het centrum is, en wat hier precies gebeurt werd onlangs uitgelegd door directeur Ranti Tjan, bij een rondleiding voor leden van het Schrijverscafé Oisterwijk.

In 2015 is het Europees Keramisch Werkcentrum (EKWC) verhuisd van Den Bosch naar Oisterwijk, waar het ook haar huidige naam kreeg. Bij binnenkomst valt meteen op dat het centrum zich bijna geen fraaier gebouw had kunnen wensen: de voormalige ververij en looierij van de Koninklijke Verenigde Leerfabriek KVL ademt de sfeer van vooroorlogse industrie die op het hele KVL terrein zo goed behouden is gebleven. Daarnaast is het relatief lage gebouw royaal voorzien van glaspartijen in het dak, wat zorgt voor een fantastische lichtval in grote delen van het gebouw. Wat een plek om te werken!

Directeur Ranti Tjan geeft uitleg bij de pigmentstalen (Foto: Rene Jansen).

Dat vindt ook directeur Ranti Tjan, die tijd maakt om onze groep van het Schrijverscafé Oisterwijk rond te leiden, en uit te leggen wat de missie van zijn centrum is. “We ontvangen al 50 jaar kunstenaars, designers en architecten van over de hele wereld om te experimenteren met klei. Dit levert niet alleen bijzondere kunstwerken op, maar ook technische innovaties. Er zijn diverse kenniscentra voor keramiek in de wereld, maar wat Sundaymorning@ekwc bijzonder maakt is de combinatie van faciliteiten van wereldklasse, de aanwezigheid van technische top-adviseurs, en de openheid om recepten, processen en innovaties vrij te delen. Alle kennis die hier wordt opgedaan wordt ter beschikking gesteld aan wie het maar gebruiken wil. Op deze manier helpen wij om het materiaal keramiek verder te ontwikkelen en de toepassing er van in kunst, design en architectuur te promoten. De verworven kennis wordt gedocumenteerd en internationaal verspreid via publicaties, tentoonstellingen, masterclasses, conferenties en bibliotheken.”

Strenge selectie
De rondleiding brengt ons in allerlei ruimtes, waarvan er geen twee hetzelfde zijn. Ze variëren in grootte, indeling en aankleding. Dit maakt dat het centrum voor al haar functies wel een bijpassende ruimte in het gebouw heeft weten te vinden. Er zijn expositieruimtes, ovenruimtes, experimenteerkamers, een bibliotheek, een koffiecorner, werkkamers voor deelnemers, kantoren, en opslagruimtes. In een gedeelte waar we niet komen bevinden zich de logeerkamers voor de deelnemers. Ranti legt uit: “We ontvangen elk jaar 50 tot 60 mensen van over de hele wereld, die hier 12 weken komen werken en intern wonen, en die ook bereid zijn daar de kosten voor te betalen. Omdat we een sterke reputatie hebben krijgen we veel meer aanmeldingen dan we plaatsen hebben, dus we moeten streng selecteren. Kandidaten moeten een goed plan aanbieden, waarna wij een inschatting maken van welke voorstellen het interessantst zijn voor het uitbreiden van de kennis op ons vakgebied. Vaak gaat het dan om kunstenaars uit een andere discipline, zoals kunstschilders of musici, die zoeken naar raakvlakken met andere kunstvormen, in ons geval keramiek.”

Geen school, wel kennis opdoen
“We geven geen les, wel advies. Daarbij stimuleren we, een beetje vanuit een eigenwijze Nederlandse traditie, het experiment: Doe vooral wat nog niet gedaan is, en doe vooral wat eigenlijk niet kan. Juist als er iets mis gaat gebeurt er iets interessants. Daarom bedrijven we hier, in tegenstelling tot andere centra, geen ambacht. Want ambachtelijk is het overdragen van historische kennis. Wij willen kijken naar vernieuwing, naar wat voorheen niet kon.” Als voorbeeld laat Ranti een stuk schuimkeramiek zien. Het spul weegt haast niets, en doet denken aan PUR-schuim, maar dan harder. Het blijkt dat het materiaal per ongeluk is ontstaan, uit een mengsel van gist en klei, waarbij de oven per ongeluk te vroeg open ging. Dat is wat een experiment, of zelfs een vergissing, kan opleveren.

Een ander voorbeeld is een proef waarbij een kunstenaar wilde leren hoe klei vervormt bij een grote impact. Hij liet, met hulp van een kraan, een 150 kg zware cilinder van klei vanaf 7 meter op een betonnen vloer vallen. Het vervormde object is daarna gebakken en geeft nu een blijvend beeld van een kleibewerking die met de hand nooit mogelijk was geweest.
Dan komen we in een centrale werkruimte waar vitrinepanelen aan de muur hangen, met daarin allerlei handgereedschappen en materialen die de gasten nodig kunnen hebben. Naast elk voorwerp hangt een kaartje met een nummer er op. Ranti legt uit: “Om het taalprobleem te omzeilen hoeven de deelnemers alleen het nummer te onthouden van de materialen die ze nodig hebben. Onze medewerkers zorgen dan dat ze hun spullen snel krijgen en direct verder kunnen. Als ze vertrekken betalen de deelnemers alle gebruikte materialen in één keer. Zo kunnen ze zo veel mogelijk tijd besteden aan waar ze voor gekomen zijn. Om die reden koken de gasten ook bij toerbeurt voor de hele groep.”

Alles voor het experiment
In de ovenruimte treffen we verschillende formaten en soorten ovens aan waarmee royaal geëxperimenteerd kan worden. Soms wordt een oven zelfs flink omgebouwd, om aan het verzoek voor een afwijkend bakproces te voldoen. De volgende stop is in het digitale lab, waar met 3D-printen kan worden gewerkt, en waar veel voorbeelden te zien zijn van wat met deze techniek inmiddels mogelijk is. In de ruimte staat ook een open auto, die volledig uit keramische platen is opgebouwd. Ach, wij staan inmiddels nergens meer van te kijken…

In Sundaymorning@ekwc wordt topsport bedreven met keramiek. Door kunstenaars wordt heel hard gewerkt om grenzen te verleggen, om nieuwe wegen in te slaan, en de 15 personeelsleden doen er alles aan om hen daarbij te ondersteunen. Het centrum kan zich op wereldschaal met anderen meten, en heeft een unieke benadering van het vakgebied; die van het experiment.
Oisterwijk mag gerust trots zijn om dit centrum binnen haar grenzen te hebben!

Het EKWC in Oisterwijk is met regelmaat te bezoeken; informatie hierover treft u op de website EKWC.nl

Het schrijverscafé start na de zomervakantie weer; aanmelden kan via mail aan Nicolette Smeenk.