banner

Kosten jeugdzorg lopen in Oisterwijk gierend uit de hand


Met de kennis van nu, kun je niet anders dan concluderen dat het Rijk, het kabinet Rutte, het hoofdpijndossier Jeugdzorg vergezeld van een bezuinigingsopdracht, op adequate wijze over de schutting en op het bordje van de gemeenten heeft gedeponeerd. De gemeenten, onder aanvoering van de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) hebben dat geaccepteerd, zonder precies te weten waar ze aan begonnen. Samen zouden ze die klus wel klaren, zo was de overtuiging. En dat leidde bij veel gemeenten tot grote financiële problemen, ook in Oisterwijk.

We zijn er met zijn allen ingetuind

Om de klus te klaren gingen gemeenten samenwerkingsverbanden aan, zoals ook in onze regio Hart van Brabant. Onder aanvoering van centrumgemeente Tilburg ging Hart van Brabant enthousiast aan de slag, maar pas na drie jaar had zij de bedrijfsvoering enigszins op orde. Op dat moment werd ook de financiële uitdaging goed zichtbaar, mede door de toenemende vraag naar jeugdzorg en voor Oisterwijk de bijzondere positie van de Hondsberg. Het bracht bestuurders en met name volksvertegenwoordigers in Oisterwijk, maar ook in andere gemeenten, in een lastig parket.

Grote tekorten
Vanaf de start in 2015 waren er zorgen over het budget dat voor de nieuwe taak beschikbaar was. Het leek enige tijd goed te gaan, maar vanaf 2018 sloeg de vlam in de pan. Hart van Brabant liet weten dat “met minder budget meer doen” in 2017 niet was gelukt. Dat resulteerde in een tekort van ca € 5 miljoen voor het samenwerkingsverband en van ca € 0,9 miljoen voor de gemeente Oisterwijk.
Dat was de start van een lange serie berichten over oplopende tekorten. Veroorzaakt door de combinatie van dalende budgetten en toenemende uitgaven voor de jeugdzorg, als gevolg van een toenemende en complexere en dus duurder wordende vraag. Telkens opnieuw werd door Hart van Brabant een sluitende begroting opgesteld op basis van de beschikbare budgetten. Maar steeds waren herijkingen nodig en liepen de tekorten op. In 2018 totaal naar ca € 21 miljoen, voor Oisterwijk naar ca € 2,4 miljoen. In 2019 naar ca € 29 miljoen met voor Oisterwijk ca € 2,8 miljoen. Als deze trend zich zoals verwacht doorzet, komen de tekorten naar schatting tot en met 2021 uit op een totaal van € 110 miljoen voor alle gemeenten van Hart van Brabant samen. Voor Oisterwijk zou dit een extra last van € 12 miljoen betekenen. Bovendien is het nog niet duidelijk hoe het daarna verder gaat.

Lobby

Burgemeester Hans Janssen (links) lobbyde vorig jaar zomer bij minister-president Mark Rutte (rechts), zonder resultaat (Foto: Toby de Kort).

Daar moest iets aan gebeuren en samen met de VNG werd flink gelobbyd bij het rijk. Al in 2018 schreef de VNG daarover: “Ook bij het huidige kabinet was nog weinig bereidheid om tot een oplossing van de knelpunten te komen”. Eind van dat jaar kwam het kabinet met een reactie. Herziening van het zgn. trap-op-trap-af systeem (zie kader) met op termijn, in 2022, een hoger budget voor de gemeenten. De specifieke uitkering voor jeugdzorg wordt per 1 januari 2019 onderdeel van de algemene uitkering en er wordt onderzoek toegezegd naar de problemen in de jeugdzorg. De VNG meldt “We hebben er vertrouwen in dat dit een adequate financiële oplossing zal opleveren.” Maar die is begin 2020 nog steeds niet in zicht. Regio Hart van Brabant laat de gemeenten dan weten dat de geluiden duidelijk zijn overgekomen, maar dat dit niet betekent dat er direct resultaat volgt. “Het rijk heeft duidelijk gesteld dat er geen aanvullende middelen komen”. En dus staan de gemeenten nog steeds met lege handen, ze staan er alleen voor.

Machteloos
De raden stonden erbij en keken erna. Natuurlijk, ze maakten zich in toenemende mate grote zorgen en lieten dat bij herhaling blijken, zeker ook de raad van Oisterwijk. Maar de jeugdzorg is een zogenaamde open-eind-regeling waarvoor de gemeenten verantwoordelijk zijn gesteld. Ondanks verwoede pogingen van Hart van Brabant om met beheersmaatregelen het tij te keren blijft er sprake van een financiële bodemloze put. Gebrek aan transparantie en goede en tijdige informatie maakten het er niet beter op. De zeggenschap ligt bij het Algemeen Bestuur, bestaande uit de burgemeesters, en bij de Bestuurscommissie Jeugd, met daarin de wethouders van de deelnemende gemeenten. Vandaar de roep om meer zeggenschap. Ook daar wordt nu onderzoek naar gedaan, maar vooralsnog moeten onze volksvertegenwoordigers vooral machteloos toezien.

Wie zal dat betalen?
Nu het Rijk niet over de brug komt en niet bereid is meer te betalen voor goede en noodzakelijke jeugdzorg, blijft de rekening voor de tekorten op het bordje van de gemeenten liggen. Overigens samen met die van de WMO, waarvan de rekening door politieke keuzes in Den Haag ook al uit de hand loopt. Politiek is keuzes maken en daarom komt het College in Oisterwijk nu met een taskforce en een strijdplan Sociaal Domein. Daarin lijkt goede zorg voor de jeugd, ten koste te gaan van die voor de zwakkeren in onze samenleving. Onvoorstelbaar en hopelijk politiek onverteerbaar. Een vorig jaar voorgenomen afbraak van de voorzieningen met de operatie Stofkam, riep een storm van protesten op. College en Raad trokken hun voorstel in. Misschien dat de tastforce nog eens goed kan kijken naar de eigen organisatie en of hier of daar nog wat laaghangend fruit kan worden geplukt. Maar of dat allemaal voldoende zoden aan de dijk zet, is maar zeer de vraag. Nu ook de reserves op zijn, lijkt verdere lastenverzwaring (verhoging van de Onroerendzaakbelasting voor de inwoners en ondernemers) onontkoombaar en het enige alternatief. Dan dragen lokaal de sterkste schouders de zwaarste lasten, een maatregel opnieuw met “pijn in het hart”, maar ook met dank aan de kabinetten onder leiding van premier Rutte.

Kees van Elderen
(Op persoonlijke titel)

Trap-op-trap-af
Al jaren zijn de budgetten van het Rijk voor de gemeente gebaseerd op het trap-op-trap-af systeem. Hoe meer geld het Rijk uitgeeft, hoe meer geld de gemeenten krijgen. Maar andersom werkt het ook en toen het Rijk ging bezuinigen, kregen de gemeenten minder geld. Dat systeem en de verdeling van de gelden over de gemeenten wordt herzien. Voorlopig is het beeld dat grotere gemeenten meer gaan krijgen en kleine gemeenten zoals Oisterwijk minder. Het is dus nog afwachten of het Oisterwijk gaat helpen. Eind volgend jaar komt er duidelijkheid.