banner

Gildefeest in Moergestel nu digitaal (deel 4)


Het Vrije Gildefeest op zondag 17 mei gaat niet door, maar de serie artikelen over het Moergestelse gilde willen we u niet onthouden:

De caerte van Gilde St. Joris

Ieder gilde heeft een reglement, dat soms stokoud is; maar wel een beetje is aangepast aan de tijd. Van Gilde St. Joris is de oude “caert” (het reglement) bewaard gebleven en we kunnen concluderen, dat dit gilde is opgericht op 23 april 1545 en dus in 2020 precies 475 jaar bestaat. Van de gildetijd tot 1628 is helaas niets meer teruggevonden. In dat jaar schoot L.J. Baeten zich volgens de documenten tot koning. De oudste ledenlijst stamt uit het jaar 1659, dus toch al zo’n 361 jaar oud.

Schuttersgilde St. Joris is een echt kerkelijk gilde (het schutten = beschermen van de kerk was belangrijk) opgericht ter bescherming van de kerk en de kerkelijke goederen. In de “caert” staat, dat wanneer het beeld van O.L. Vrouwe in de processie wordt gedragen, gilde St. Joris “daar staatelijck voorgaan”. Gilde St. Joris heeft diverse waardevolle documenten en veel oude, zilveren schilden. Het gilde is bovendien in het bezit van twee historische, kostbare oude schilderijen, respectievelijk gedateerd 1753 en 1797.

Schilderij van St. Joris in de Moergestelse kerk.

Het schilderij uit 1753 is geschilderd door Jacobus Lombarts. Het stelt St. Joris te paard voor waarbij nog een prinses met een lam is afgebeeld. Er staan ook twee geüniformeerde mannen met een voetboog op. Het werk is in 1954 gerestaureerd door A. van de Laar uit ’s-Hertogenbosch. Het schilderij was te bewonderen in het oude Gemeentehuis van Oisterwijk, maar ligt nu helaas ergens in het gemeentelijk archief te verstoffen.

Het schilderij uit 1797 stelt St. Joris voor, die op een paard zit en de draak doorsteekt. Het is geschilderd door A. de Lelie, die in 1755 in Tilburg was geboren. Het werk is in 1933 gerestaureerd door Ern. Grips uit Vught. Dit kunststuk hangt bij de doopvont in de parochiekerk van Moergestel. Voor beide, redelijk waardevolle schilderijen zou eigenlijk een andere plaats gezocht moeten worden, mede om negatieve weersinvloeden te voorkomen (kou, nat temperatuurverschillen).

Dapper
In de Tweede Wereldoorlog probeerden de Duitse bezetter alle zilveren kunstwerken of voorwerpen van metaal of edelmetaal in haar bezit te krijgen. St. Joris bezat nogal wat zilverwerk, o.a. het zilveren schild van St. Joris, dus de vrees dat het zou verdwijnen in de onverzadigbare put van de Nazi’s was zeer groot. Het gilde heeft het geluk gehad, dat oud-hoofdman W.A. Rijnen de moed had een groot deel van de schatten te verstoppen in een loze ruimte van de schoorsteen van zijn woning. Voor deze dappere daad is Wim Rijnen in 1983 terecht benoemd tot erehoofdman.

Teerdag
In de oorlog is men gewoon dapper doorgegaan met de teerdag, die rond 23 april werd gehouden en waarop iedereen meebracht wat hij kon missen. Na de oorlog was de eerste koning: J.W. op ’t Hoog sr. Zijn voorganger J.C. Roozen, die gedurende de oorlog koning was gebleven, zorgde er voor dat jenever en cognac niet ontbraken tijdens dit eerste koningsschieten. Bij de ruilhandel waren tarwe en rogge gewild en daardoor lukte het hem als agrariër prima om de gewenste dranken te bemachtigen, zodat er een gezellig feestje kon worden gebouwd..

Koning
In de oorlog is er geen koning geschoten. Als men dat wel stiekem zou hebben gedaan, dan waren er ongetwijfeld represailles gekomen van de bezetter. Men mocht immers geen wapens hebben en de Kulturkammer zag gilden sowieso niet zitten.

Koning Jos van de Heuvel en burgemeester Hans Janssen (Foto: Chris Moorman).

Nu wordt bij alle Moergestelse gilden om de vier jaar de koning geschoten. Dit is een hele ceremonie, die ’s morgens begint met het thuis afhalen van de ‘oude’ koning waar men een samen ontbijt geniet, gevolgd door een kerkelijke dienst. Na een paar consumpties vertrekt men naar het gildeterrein, waar de vogel aan de boom wordt vastgemaakt. Men begint dan met het vrijen van de boom (rondje rond de boom lopen om succes af te dwingen voor de deelnemers), de gegadigden schieten dan net zolang tot de vogel van de boom is. Wie het laatste stuk eraf schiet wordt de nieuwe koning. Deze wordt daarna gehuldigd, krijgt het koningskleed omgehangen, mag over het vaandel lopen, offert een zilveren munt, drinkt samen met de hoogwaardigheidsbekleders, waaronder de pastor en de burgemeester, de erewijn en gaat dan in functie. Hij spreekt zijn vreugde, dankbaarheid en waardering uit door een fust bier te schenken.

Met de kroning van Jos van de Heuvel is er in onze gemeente wel een dilemma ontstaan … Jos is namelijk werknemer bij de gemeente (lees burgemeester), maar hij is tevens koning. En staat volgens Bartjes een koning niet hoger in rang dan een niet adellijke burgemeester!?

Gildefeest verzet

Het Kringbestuur heeft in overleg met het Gilde St Joris als nieuwe datum zondag 30 mei 2021 vastgelegd. De middag voor senioren zal plaatsvinden op zaterdag 29 mei 2021. De avond voor de jeugd, het Tikkiefestival, gaar vooralsnog in afgeslankte vorm door op 15 mei a.s.

Wordt vervolgd