banner

Groots gildefeest in Moergestel (deel 1)


De Gildefeesten op zondag 17 mei gaan niet door, maar de historie willen we u niet onthouden. In een aantal artikelen zullen we in vogelvlucht dieper ingaan op het gildewezen.

Oorsprong

Al ver voor de Middeleeuwen (500-1500 na Chr.) bestonden er gilden. We kunnen zelfs teruggaan naar de Germaanse Tijd. Noord-België en het waterrijke Nederland waren heel dun bevolkt. De weinige mensen die er leefden, woonden in stamverband samen in kleine gehuchten. Deze kleine stammen behoorden tot grotere stammen, zoals de Kanninefaten, de Friezen, de Saksen, de Franken en de Toxandiërs. Centraal in hun goed georganiseerd dagelijks leven stonden de almachtige Goden en de “offermaaltijden”. Die heetten in hun taal GILDAN. Dit woord betekende oorspronkelijk “bijdrage”: de bijdrage aan de offermaaltijd. Later betekende het woord gildan: alles wat met de offermaaltijden te maken had, dus ook de organisatie er omheen en de betrokken mensen.

Late Middeleeuwen
In de twaalfde eeuw werden de eerste gilden, zoals we ze nu nog steeds kennen, opgericht. Deze gilden hadden een machtspositie, die niet moet worden onderschat. Hun kracht kwam voort uit de eenheid, die ze vormden en de trouw aan elkaar, het er zijn voor elkaar als het nodig was. Trouw en broederschap waren de machtigste krachten.

Ambachtsgilden

Standaardrijder Wim Moorman (overleden)
(Foto: archief A.Wolfs)

De Romeinen kenden al een soort beroepsgildes, de zogenaamde collegia. Deze worden gezien als de voorlopers van de Middeleeuwse ambachtsgilden. Het waren bonden van een bepaalde beroepsgroep, waarbij men zich vrijwillig kon aansluiten als men dat specifieke beroep uitoefende, zoals de timmerlieden, de metselaars, de meubelmakers. Een gilde had meestal een bekende heilige als schutspatroon en beheerde een altaar in een van de parochiekerken, het gildealtaar. Onechte kinderen (bastaards), de horigen (soort halve slaven) en de Joden (ook toen al antisemitisme) konden geen volwaardig lid van een ambachtsgilde worden. De Joden mochten zich alleen met eenvoudig werk bezighouden of met de toen snel opkomende geldhandel. De monopolypositie van de gilden hield in, dat men totaal niet openstond voor vernieuwingen.

Schuttersgilden
De schuttersgilden kennen een andere ontstaansgeschiedenis en totaal andere doelstellingen dan de ambachtsgilden. De schuttersgilden, die eerder bestonden dan de ambachtsgilden, hadden het doel Kerk en Vorst te verdedigen en te beschermen. Dit laatste kun je onder andere merken uit het gegeven, dat bijna elk Gildefeest begint met een H. Mis, waarbij de eed van trouw wordt afgelegd. Dit is een hernieuwing van de eed van trouw aan de wereldlijke en geestelijke overheid.

De politionele taak werd in de Middeleeuwen in de steden waargenomen door de Schout en de Schepenen, desnoods ondersteund door een schuttersgilde. In de door stadswallen en grachten beschermde steden had de schutterij de taak van een militie of leger. Ze bestond uit vrijwilligers, die ook een ander beroep uitoefenden. Ze traden op bij aanvallen op de stad, bij branden, bij grote opstanden en als er hoog bezoek was.

De eerste keizer Martinus van de Wouw (1960-1973) (Foto: archief A.Wolfs)

Dorpsgilden
In de dorpen was dit natuurlijk helemaal anders. Dure muren en grachten hadden door het verspreid wonen van de inwoners geen nut en een beroepsleger was onbetaalbaar. Daarom werden vooral in de dorpen overvallen gepleegd door bendes (denk maar eens aan de Bokkenrijders) of vijandige legers. Bijvoorbeeld; de graaf van Gelre trok graag Brabant binnen (een bekend gegeven is, dat ze uit Moergestel de palingaaltjes meenamen om er thuis mee te kunnen kweken). De legerleiders gaven hun soldaten, meestal het grootste gajes, de vrijheid om zelf een extra soldij bij elkaar te stelen. Slechts door samen te werken konden de dorpelingen en boeren proberen hun gezin, hun boerderij, hun vee, hun gewassen en hun lijf en leden te beschermen tegen deze rovers. Het was dan ook logisch dat men tot oprichting van schuttersgilden kwam; eigenlijk was het puur zelfbehoud.

vandaag deel 1, in aanloop naar dit mooie evenementen volgen er meer…

Delen: