Van Iersel en het Schoenmuseum

Over de oude leerlooijerij achter de Lind 61-63 en contacten met de Heemkundekring en het Waalwijkse schoenmuseum

Op de oude stoelen van het voormalige Moergestelse gemeentehuis, de vergadertafel met historie die op dit moment een plekje heeft gekregen in het pand van de heemkundekring aan de Spoorlaan 70 in Oisterwijk, zitten twee heren. Historisch geïnteresseerd en vandaag met speciale interesse in de schoenindustrie. Wim Blok, directeur van het Waalwijkse leder & schoenmuseum is enthousiast ingegaan op een uitnodiging in gesprek te komen met Wim de Bakker.

Heemkundekring

Wim de bakker is lid van de heemkundekring en  o.a. redacteur van hun uitgave De Kleine Meijerij. De heemkundekring heeft ten doel oude maar ook hedendaagse erfgoederen te bewaren, te archiveren en daarvoor ook belangstelling te wekken. Het woord “Heem” heeft hierbij de betekenis van “huis” of “thuis” , hetgeen om ons heen gebeurt. Een ruime verzameling oudheden die nog dagelijks hun aanvulling krijgen, dit alles over onze dorpen en haar inwoners. Maar ook hedendaagse dingen worden bewaard. Het maakt onderdeel uit van de hedendaagse opbouw van erfgoed. Over een aantal jaren is dat immers ook “historie”.

Leder&schoenmuseum

Wim Blok is al 22 jaar directeur van Waalwijkse leder & schoenmuseum, ontstaan vanuit de oude ambachten die in Waalwijk en omgeving werden uitgevoerd. Het museum is begonnen vanuit de arbeiders met hun handwerk hetgeen veel vanuit huis werd uitgevoerd. Later zijn er ook complete machineparken aan toegevoegd vanuit schoenfabrieken en leerlooierijen die meer de machinale en grootschalige productie methoden hanteerden. Op deze manier heeft men de gehele leder en schoen industrie uit kunnen beelden.

Oisterwijkse van Iersel

Dit Waalwijkse museum stelt oude inventarissen tentoon van verschillende uit de leerindustrie afkomstige bedrijven. Hierbij is ook een ruime aandacht voor de voormalige leerlooierijen die zich in Brabant hebben bevonden, waaronder specifiek de leerlooierij van Fam. van Iersel in Oisterwijk welke voorheen haar fabriekspand heeft gehad achter de winkels aan De Lind 61 en 63. De leerindustrie die in Waalwijk bekend staat met de term “De Langstraat” gaat zo weten wij veel verder. Volgens Wim Blok is het met name de grondsoort en de kwaliteit van het water geweest dat in deze gebieden rond de duinen haar oorsprong heeft gegeven aan de veeteelt en daarbij gecombineerd met leerbewerking.

Oude foto’s

Het is de vondst van een paar oude foto’s welke aanleiding zijn geweest voor juist dit bezoek. Foto’s in de archieven van het museum waarvan men het vermoeden had dat ze behoorde bij een Oisterwijkse leerlooierij en dat bleek na een oproep vanuit het museum ook te kloppen. Wim de Bakker kon al snel bevestigen dat de afbeelding toebehoorde aan de bewuste fabriek in het centrum van Oisterwijk. Een bedrijfspand waar men vroeger de huiden bewerkte en in dit geval er zoolleer van maakte. Het leer dat vervolgens door veelal de eigen families gebruikt werd voor het maken van schoenen.

Gesloopt

Jammer genoeg is het gebouw niet bewaard gebleven. Ondanks de inspanningen van de heemkundekring heeft de wens tot vermelding van het bouwwerk op de monumentenlijst het niet gehaald. Ergens begin of halfweg de tachtiger jaren is de inventaris verkocht aan het Waalwijkse museum en zijn de panden gesloopt.

De jaren erna zijn in verval verlopen en nu staan er op deze locatie delen van het nieuwe complex aan het Lindeplein. Vanuit het bordes van Tiliander bezien treft u hier enkele appartementen, hier en daar nog met een bouwcontainer maar over goed een jaar zal daar niemand nog aan denken.

De winkels

Vanuit de Lind is het aanblik nog wel redelijk zoals het vroeger was. Wie tussen de nummers 61 en 63 doorloopt baant zich een weg tussen de oude winkels en ziet nu een nieuw bestraat en ommuurde binnenplaats met daarachter de achterkant van de nieuwe bebouwing. Alle historie is verdwenen. Maar daarvoor staan dus gelukkig nog de oude winkelpanden. Het was vroeger gebruikelijk dat een fabriek ook een winkel had. Het hierbij behorende verhaal gaat over de koppelverkoop. Een arbeider in dienst van een fabrikant werd inde regel verplicht zijn verdiensten uit te geven in de winkel van diezelfde fabrikant. Soms op straffe van ontslag, in andere gevallen werkte men met speciale munten of tegoedbonnen. Of en hoe dat er precies aan toe ging bij de kruidenierswinkel van Van Iersel is niet bekend.

De laatste jaren hebben de horeca exploitanten hun intrek genomen in deze authentieke gebouwen. Van de achterliggende panden is nauwelijks nog iets over. Maar de gevels vertellen hun verhaal, in ieder geval weten beide kenners in deze ontmoeting er wel raad mee.

Vervolg

Het verhaal is nog lang niet af. Wim Blok heeft toezeggingen gedaan tot het schrijven van een compleet verhaal over de looierij en de historie van Fam. van Iersel en dat hij daarbij af en toe de hulp nodig heeft van de heemkundekring mag logisch zijn. Wim de Bakker zal het artikel een mooi plekje geven in hun blad “De Kleine Meijerij”. Tot slot geeft Wim Blok geïnteresseerde historici uit onze gemeente van harte toegang tot de vele tijdschriften over de leerindustrie welke digitaal zijn gearchiveerd. Hij weet zeker dat daar ook veel over de Oisterwijkse historie in zal staan.

KVL

Hoewel dit niet het doel was van deze ontmoeting werd ook even de KVL aangehaald. Een wens om hier later in de opgeknapte omgeving van deze voormalige leerfabriek verhalen te kunnen vertellen over de geschiedenis van de leerlooierij kon niet uitblijven. En in die gebouwen is nagenoeg niets bewaard gebleven. De samenwerking met het Waalwijkse museum is daarbij volgens directeur Wim Blok vanzelfsprekend mogelijk. Informatie en materiaal kan zover mogelijk en gewenst uitgewisseld worden om bijvoorbeeld te fungeren als voorbeeld en demonstratie materiaal tijdens rondleidingen.

Fotoboek KVL

Een andere bijzonderheid die Wim Blok in zijn inventaris heeft gevonden is een boek over de KVL. Het betreft een cadeau dat aangeboden zou worden aan Chris van der Aa in 1941. Helaas is Dhr. van der Aa net daarvoor overleden. Het boek met goede kwaliteit grootbeeldafdrukken geeft volgens hem een bijzonder mooi beeldverslag van de leerfabriek in die periode.

Meer informatie:

www.dekleinemeijerij.nl of voel u welkom elke vrijdag tussen 13.30 en 17.00 uur aan de Spoorlaan 70 in Oisterwijk

www.schoenenmuseum.nl of bezoek het museum dinsdag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur; Zaterdag en zondag van 12.00 tot 16.00 uur aan de  Elzenweg 25 in Waalwijk