banner

Vallen en opstaan bij politieke crisis Oisterwijk


De VVD oppositie gaat er vol in,  Ruud van der Star (PrO) laat zich niet kisten en Bianca Taapken (VVD) ziet haar kathedraal instorten. Ad van den Oord heeft verklaard dat het college een raadslid monddood wil maken. De vier regerende partijen houden vertrouwen in de ingeslagen weg…

Een analyse op wat er tot nu toe gebeurde, na het verrassende en voor velen schokkende vertrek van wethouder Jan de Laat:

Wantrouwen

De druppel liep afgelopen weekend over, ofwel de bom barste, toen Jan de Laat zich volgens eigen zeggen in de rug geprikt voelde door de spreekwoordelijke dolk. Die dolk (of druppel) was mede ontstaan door opmerkingen van partij collega Ruud van der Star, die openlijk aangaf geen geloof te hebben in de uitleg van het college, over het handelen rondom het Tiliander dossier. Van der Star staat hierin niet alleen; ook inwoners die dit verhaal op de voet volgen hebben er niet direct vertrouwen in dat de ambtelijke organisatie en/ of het college echt vertelt hoe een en ander is gegaan. Of die waarheid ooit boven tafel komt? We kunnen nu uiteraard niet anders dan de uitleg van het college en de betreffende ambtenaar volgen (tenzij een verdwaald mailtje of een klokkenluider nog anders verklaart). Ook binnen de partij staat Van der Star niet alleen. Jean Coumans van PrO stelde daags na het vertrek van De Laat opnieuw vragen: ‘Wij hadden niet verwacht dat een ambtenaar zelfstandig kan besluiten over voorschotten op zo’n gevoelig dossier en dat het normaal lijkt dat de ambtenaar daar het college niet van op de hoogte stelt…  …  En hoe kan het dat het college het niet wist?’ Hoewel dit wantrouwen naar alle waarschijnlijkheid het vorige college ofwel de ambtenaar in kwestie betreft (duidelijkheid daarover is er nog niet) voelde De Laat door dergelijke uitingen van zijn vroeger raadsmaat de steun wegzakken.

Kathedraal

Misschien wel het meest opvallende afgelopen week, was het gebrek aan medeleven van de VVD, richting vertrekkend wethouder De Laat. Daar waar alle andere partijen hem per direct als integer en bekwaam wethouder bedanken voor zijn inzet, ontbreekt dat woord van dank bij de VVD. Raadslid Bianca Taapken (VVD) uit haar teleurstelling en pakt terug op een vorige week gehouden sessie over het ‘bouwen van kathedralen’. De politici kregen daar uitleg over het bouwen van grootse zaken, die niet van de ene op de andere dag gebeuren, en niet vooraf tot in de puntjes zijn uitgewerkt. Er zou ook ruimte mogen zijn voor proberen, later nog in te vullen, fouten maken…  ‘Wat een energieverlies al dit gedoe en waarom? De eerste kathedraal in Oisterwijk is ingestort doordat politici vooral kijken naar wat er niet goed gaat in plaats van wat er wel kan en goed gaat.’ Taapken lijkt hier PrO te verwijten vragen te stellen over het opmerkelijk en volgens hen ongewenst handelen van een ambtenaar, met bedragen van 220.000 euro; ze geeft er desgevraagd geen uitleg over. Ze gaat er klaarblijkelijk aan voorbij, dat het juist haar eigen partij is die in reactie op deze situatie meteen op zoek wil naar ‘de werkelijke reden van zijn vertrek’ en inhaakt op wat er volgens hen flink mis is gegaan: ‘een volledig gebrek aan krachtig bestuur en overeenstemming over inhoud en financiële kaders’.   Van de VVD geen woord van medeleven…   Of zou Taapken de aftredende Jan de Laat als de kathedraal in wording hebben gezien? Dat zou een mooi compliment zijn!

Op het matje?

Ook het college, de burgemeester en de collega wethouders, zouden volgens De Laat teleurgesteld zijn in de uitingen van Van der Star. Ruud van der Star laat zich niet wegjagen, en ook de mond niet snoeren: ‘Wie denkt dat dit de manier is om van een kritisch raadslid af te komen, kent mij nog niet,’ zo reageert hij op de ophef die is ontstaan. In De Rooie Roeptoeter lezen we: ‘Een in de ogen van het college al te kritisch raadslid werd op het gemeentekantoor zelfs dringend geadviseerd zijn toon te matigen,’ aldus het politiek kritische medium. Redactielid Ad van den Oord, ooit mede oprichter van PrO en na de laatste verkiezingen opgestapt nadat deze partij naar zijn welbevinden te weinig vocht voor haar standpunten, laat op de vraag wie dit raadslid dan wel mag zijn desgevraagd weten:  ‘Ik heb uit twee verschillende bronnen binnen PrO dit verhaal gehoord, heb echter geen expliciete toestemming van mijn bronnen om die naam te noemen.’  We vullen dat dan zelf maar in…

Kritiek in het ‘Nieuwe werken’

Feit is, dat bij het ‘nieuwe werken’, ofwel het regeren zonder vooraf vastgestelde meerderheid en zonder vooraf omrande voorwaarden, er per besluit een wisselende coalitie mogelijk is. Het was bij alle partijen vooraf bekend. Tegelijk betekent dit ook een wisselende oppositie, de tegengasgevers. Deze kritische blik is nodig om de besluiten tegen het licht te houden, en zorgvuldigheid en afweging te waarborgen. Dat tegengeluid is nodig voor balans, en wordt ook wel gebruikt om de partij-ideologie uit te spreken. Dergelijke critici kunnen ook uit de hoek komen, die je als wethouder misschien niet wil,  of waar je niet direct aan gewend bent. Zoals in dit geval vanuit de ‘eigen’ partij, zover men voor een wethouder nog mag spreken van een ‘eigen’ partij. Men hoort als wethouder de wens van de gehele raad te volgen, en niet die van de partij, hetgeen wel voor raadsleden gebruikelijk is. Coumans (PrO) zegt hierover: ‘Het is niet fijn als je kritisch bevraagd wordt. Maar dat is natuurlijk niet persoonlijk: het gaat over gemeenschapsgelden en heldere besluitvorming daarover.’ Jan Jonkers (AB) laat in een reactie weten: ‘Voor een goed functionerend democratisch systeem is onderling vertrouwen de basis. Inhoud en accepteren van verlies spelen hierbij een belangrijke rol. Kern is ook dat je ervan uit gaat dat het college ter goeder trouw handelt.’

Dualisme

Jan de Laat nam maandag 11 september afscheid van zijn wethoudersfunctie (Foto: Joris van der Pijll)

Ook Anne Cristien Spekle, de fractievoorzitter van de VVD, merkte dit on-dualistische op in de afscheidsverklaring van De Laat: ‘Raad en college moeten juist volledig los van elkaar functioneren. Dualisme in optima forma is immers de insteek van de verkozen raadsbrede aanpak.’ Bij dit ‘nieuwe werken’ zal het ook eerder voorkomen, dat de wethouder namens de raad zaken moet uitvoeren waar zijn partij en hij of zij zelf niet achter staat.

Carlo van Esch (PGB) zegt daarover: ‘ Wij gaan uit van dualisme. Dat betekent dus ook dat je het oneens kunt zijn met het college en de wethouder die je zelf hebt voorgedragen aan de raad. Met respect voor ieders rol in het geheel.’

Ook Coumans (PrO) ziet dat: ‘Het is natuurlijk fijn om een wethouder met onze signatuur in het college te hebben, dat helpt ons beter bij het bereiken van onze idealen. Maar wij staan ook dualiteit voor. En dat betekent dat als de wethouder A wil en wij graag B zien, dat we hem dat ook vertellen. Of hij zijn voorstel aanpast naar B of een tussenvorm is aan hem. Uiteindelijk beslist de raad!’  Volgens Coumans moet je zeker bij dit ‘nieuwe werken’, zonder een vaste coalitie waar voorheen besluiten vaak voorgekookt werden, als wethouder sterk in je schoenen staan en het gesprek aandurven.

Geduld

Volgens Coumans (PrO) vraagt het ‘nieuwe werken’ om  ‘een periode van aanpassen en bijstellen, van een andere mindset en instelling. Dat gaat niet van vandaag op morgen en dat leidt tot frictie. Bij een eerste tegenslag geven we het dan niet op. Wij blijven ons inzetten voor de transparante manier die we voorstaan. We hebben niet voor niets met elkaar afgesproken dat het anders moet.’  En dus zegt PrO op zoek te gaan naar een nieuwe wethouderskandidaat, volgens de afspraken die gemaakt zijn na de verkiezingen, toen er voor werd gekozen vanuit de drie grootste partijen een wethouder aan te leveren. Wie weet voelt voormalig wethouder Maarten Pieters zich geroepen; uit zijn periode is de indruk dat deze goed met het dualisme overweg kon. Als ook de altijd kritische Rooie Roeptoeter dat zegt…

Nieuwe wethouder

Volgens voormalig raadslid Patrick Simons (VVD), zoekt PrO in haar wethouderskandidaat, een ‘trekpop die sinterklaas kan spelen’.  Hij doelt hier overduidelijk op de touwtjes die PrO volgens hem in handen wil houden, en het ruime bestedingspatroon van gemeenschapsgeld. Voormalig raadslid Ruud van de Ven (AB) is van mening dat er een onafhankelijk wethouder zou moeten komen. Vanuit het verleden is bekend dat Van de Ven ook een belang ziet in lokale mensen, dus een lokaal betrokken inwoner met bestuurlijke capaciteiten zonder politieke binding.

De VVD liet er geen gras over groeien. Het ‘volledige gebrek aan een goed bestuur’, was de reden dat VVD voor de zelf benoemde oppositie koos. ‘Nu onze vrees na een half jaar al werkelijkheid wordt, vinden wij het allerminst vanzelfsprekend dat PrO zelf met een nieuwe wethouderskandidaat wil komen.’ En vervolgens solliciteerde zij direct naar een wethoudersplek, of minstens een nieuwe onderhandeling: ‘VVD Oisterwijk is een constructieve en stabiele partij, die niet wegloopt voor verantwoordelijkheid en uiteraard nu ook bereid is het gesprek opnieuw aan te gaan.’  Voorwaarde daarvoor, is dat de overige partijen breken en er nieuwe formatiegesprekken komen. Een tijdrovend traject, waar een geheel nieuwe regering uit kan komen, met misschien wel allen nieuwe wethouders. Aangezien de huidige regeerperiode nog net twee jaar duurt, was die hoop snel vervlogen.

Vertrouwen

De overige vier partijen, de gemeenteraad behoudens dus de VVD, spreken hun vertrouwen uit naar een vervolg met het ‘nieuwe werken’, én met een nieuwe wethouder van partij PrO. Net als bij de start van deze regeerperiode, hebben de partijen ook nu de koppen bij elkaar gestoken. Zij laten gezamenlijk weten dat het van groot belang is voor het bestuur van de gemeente dat er zo snel mogelijk weer een voltallig college van B&W is om uitvoering te kunnen geven aan het raadsprogramma, en spreken alle vier uit nog steeds volledig achter het raadsprogramma te staan.

PrO zal het voortouw nemen om een geschikte opvolger te vinden voor Jan de Laat. Deze vacature wordt door PrO via een open sollicitatieprocedure opengesteld. PrO doet dat in goed overleg met de andere partijen in de raad. Voordat de kandidaat wordt voorgedragen aan de raad, vindt er een gesprek plaats met het college van B&W en alle fractievoorzitters. Daarnaast vindt er een integriteitstoets plaats.

Jan de Laat is door zijn voormalige werkgever gevraagd terug te keren. Tijdens de zoektocht naar een nieuwe wethouder nemen de andere collegeleden de taken waar. De vier partijen gaan ervan uit dat er binnen afzienbare tijd weer een voltallig college is dat vol overgave aan de slag gaat.

Delen: