Afgelopen zaterdag werd in het Regionaal Archief in Tilburg een start gemaakt met het project Charterbank Oisterwijk. Na een uitgebreide lezing door de Oisterwijkse historicus Wim de Bakker werd aan een aantal vrijwilligers uitleg gegeven over het project. Hierbij toonde het archief enkele verzegelde, nog ongeopende, charters die ter plaatse werden geopend.

door Joris van der Pijll

Charters werden van de Middeleeuwen tot in de achttiende eeuw gebruikt om officiële berichten te verkondigen en besluiten vast te leggen. Ook werden ze gebruikt voor bijvoorbeeld inventarissen of boedelverdelingen. De beschreven informatie in een charter kan veelal vergeleken worden met de huidige activiteiten van een notaris en de besluiten van de gemeente. In het project van de charterbank worden deze op perkament beschreven documenten eerst omgezet in een digitale afbeelding en hieraan gaat zover nodig een restauratie vooraf. Vervolgens worden de teksten door vrijwilligers gelezen en letterlijk, letter voor letter, omgezet naar de hedendaagse digitale letters. De meeste charters die in het archief bewaard worden zijn voorzien van een zegel om de echtheid van het document te kenmerken. Soms werden de documenten ook met zo’n zegel afgesloten om hiermee zeker te stellen dat de documenten pas na een bepaalde datum of gebeurtenis, bijvoorbeeld bij het overlijden van een persoon, geopend zouden worden. Tijdens de presentatie werden hiervan enkele voorbeelden getoond.

Oisterwijk

Speciaal voor de charters die afkomstig zijn uit de gemeente Oisterwijk werd aan het begin van dit jaar, het jaar waarin Oisterwijk het bezit van haar 800 jaar stadsrechten viert, een start gemaakt met het verwerken van de Oisterwijkse charters. ‘Het is de bedoeling dat de vrijwilligers de digitale afbeelding van de charters bekijken en letter voor letter de vaak sierlijke letters omzetten in hedendaagse letters. Maar ze mogen ze niet verbeteren, aanpassen of in hedendaags gebruikelijke taal verwoorden. De tekst moet dus echt letterlijk worden overgenomen,’ aldus Astrid de Beer die dit project begeleid. Bijzonder hierbij is dat zelfs de fouten die gemaakt werden of aanvullende opmerkingen op de enveloppe of in de kantlijn van waarde kunnen zijn voor historici. ‘Als er een woord is doorgestreept vertalen we dat ook in de digitale tekst naar hetzelfde woord met een streep er door.’ Vanuit deze ‘vertaling’ volgt een samenvatting en aansluitend kunnen historici de informatie vertalen naar hedendaagse woorden of een uitleg formuleren over de toenmalige waarde of functie van de inhoud.

Wat kan er mee

Wim de bakker, een Oisterwijkse historicus en verbonden aan de Heemkundekring, liet in een voorbeeld zien wat er gedaan kan worden met de informatie uit zo’n charter. ‘Er waren vroeger geen huisnummers. Bij de overdracht van een huis werd vermeld waar het huis stond door de eigendommen van de omliggende buren te beschrijven. In één zo’n charter staat dus veel informatie over de omliggende woningen en gronden. Door de informatie uit verschillende charters te combineren kunnen wij de historie van een huis bepalen.’ Op diezelfde manier kan ook de historie van een familie worden achterhaald en worden de gebruiken en aanwezigheid van oude ambachten inzichtelijk gemaakt.

Zodra een charter is vertaald komt deze in de zogenaamde charterbank. Ook Oisterwijk heeft nu zo’n digitale kaartenbak waar komend jaar een groeiend aantal charters digitaal worden bewaard. En omdat ze digitaal zijn kan eenieder er straks in zoeken met zoekwoorden. Zo kan bijvoorbeeld de naam van een familie worden ingevoerd en komen alle reeds vertaalde charters, waar die familienaam in voor komt, tevoorschijn. Het moet nieuwe inzichten geven in de historie van Oisterwijk en haar inwoners.

De eerste Oisterwijkse charters die worden onderzocht zijn zichtbaar op www.regionaalarchieftilburg.nl/component/charterbank

Foto: De gemeentearchivaris Yvonne Welings geeft uitleg over een charter aan de aanwezige vrijwilligers en historisch geïnteresseerden. (foto Joris van der Pijll)

Bron: Nieuwsklok