Een doedelzak is een doedelzak? Mooi niet dus. Op zaterdag 17 december vanaf 20.30 uur blaast het Vlaams-Waalse Griff maar al te grif het duffe stof van hardnekkige vooroordelen en misvattingen over ‘de’ doedelzak. Dat doet ze met het vierde GUO-concert uit de serie 2011/2012 bij concertorganisatie Groeten Uit Oisterwijk in Den Boogaard Moergestel. Op het repertoire staan midwinterliederen uit alle windstreken van Europa die passen in de adventsfeer richting kerst en nieuw.

Pipes but no kilts, noemen ze het. Bovendien bespelen de zuiderburen allesbehalve Schotse doedelzakken. En juist daar horen kilts bij. Maar die Schotse Bagpipes behoren ook maar tot één van de honderden loten die de wereldwijd vertakte doedelfamilie telt.

Griff verheft het tot levensmissie om met een resem balgen en buizen van uiteenlopende etnische oorsprong de grenzen van ‘de’ doedelzak af te tasten, op te rekken, zo niet te verleggen. Aangevuld met percussie, whistles, mondharpen en vocalen bouwt en brouwt ze een magisch midwinterfeestje. Dat laat zich wonderwel stemmig vleien in en plooien naar de sacrale adventstijd.

Oude en nieuwe muziek

Met Europese wintertradities als bindmiddel switcht de drieëenheid  tussen oude en nieuwe muziek. Ze vervlecht melodische klankkleuren en doordrenzende drones tot een harmoniërende geluidenbrij. Griff tilt doedelklanken tot een nieuwe, sfeerrijke dimensie, samenvallend in één  hypnotiserend klanktapijt.

Ook topografisch schotelt het trio een bonte kermis voor. Inspiraties voor zowel instrumentalen als liederen zijn terug te voeren tot België, Occitaans Frankrijk, Galicisch en Catalaans Spanje, Wales, Ierland, Cyprus, …. Choreograaf Andy Deneys zag er een dansproductie in en creëerde ‘Prayer of a Weeping Horse’.

Daarnaast heeft Griff met Raphaël De Cock een begenadigd zanger in haar midden. Soms raakt zijn karakterstem aan intrigerend Mongools boventoongezang. Dan weer zet zijn in sappig Antwerps doordrenkte tongval een onvergeeflijk vergeten Vlaams kerstlied in. Voor even lijkt de wonderlijke wederopstanding aanstaande van onvolprezen Sinjoor Wannes Van de Velde.   

Beste cd van het jaar

Het getalenteerde Griff bestaat uit artistiek leider Rémi Decker, Raphaël De Cock en Birgit Bornauw. Het drietal heeft ruim ervaring in folk- en klassieke ensembles, toert met regelmaat door Europa en daarbuiten, bespeelt meerdere doedeltypes en doceert in muziekscholen en volksmuziekstages. Een recensent van Folkforum riep in 2009 midwinter-CD ‘Astragu’ uit tot allerbeste schijf in het internationale folkgenre. Eén concert met Griff en ‘de’ doedelzak bestaat niet meer.

Zak van de Schotse Highlands af richting Schots-Engelse grensstreek en beluister de zoetgevooisde klanken van de Northumbrian Pipes. Steek de Ierse Zee over en het melancholische geweeklaag van de Uillean Pipes jankt, snikt en snottert je tegemoet. In Bretagne hoor je de schelle klanken van Biniou’s, in Centraal Frankrijk overheersen Cabrettes, in de Spaans-Portugese grensstreek van  Galicië rondom Santiago de Compostella zijn Gaïta’s gemeengoed. En dan hebben we nog maar een fractie van Europa gehad.  

En Nederland dan? Onze goegemeente verdrong uit het collectieve geheugen hoe onze voorzaten in de Zuidelijke Nederlanden wel degelijk ons eigen type doedelzakken voortbrachten. Onze Bruegheliaanse doedelzakken zijn meer verwant aan de Franse Cornemuses dan aan hun verre neefjes uit de Britse Eilanden. Daarvan werden dan weer de Schotse Bagpipes als rotsvast ‘wapen’ ingezet in oorlogen van onverschrokken Schotse clans tegen Engelse overheersers en later van Schotse geallieerden tegen Duitse bezetters. Niet voor niets worden Schotse Bagpipes ook wel Warpipes genoemd.

Volkse bier- en wijnfestijnen

Tot 150 jaar terug was het ook in onze contreien gemeengoed om bacchanalen en volkse bier- en wijnfestijnen op te leuken met doedelklanken. Bovendien bespeelden schaapsherders massaal dit volkse instrument. Lederen zakken liepen wolgekruld op vier poten rond, houten bourdonpijpen en schalmei rijpten vruchtbaar aan bottende pere- en pruimelaar, rieten ruisten aan oevers van poelen.

In de Lage Landen raakte in de tweede helft van de 19de eeuw gebruik en daarmee ook ambachtelijke productie van de doedelzak in onmin. De opkomst van de elektronica voor algemeen gebruik in de 20ste eeuw leek de genadeklap voor een eeuwenoude bourdontraditie.

Bovendien is er iets grondig mis met onze overdracht van muzikaal erfgoed. Van overlevering tussen generaties is nauwelijks sprake. Niettemin bouwen handige ambachtslieden weer vol geduld en vakmanschap onze Bruegheliaanse doedelzakken, gekopieerd van volkse taferelen van één van onze grootste schilders ooit. Dat misschien wel juist als compenserend tegenwicht van onze zappende wegwerpsamenleving met vluchtige cyberspacementaliteit.  

Doedelzak weer ‘in’

Sinds enkele jaren is de Bruegheliaanse doedelzak dan ook weer ‘in’. Nederland telt weer meerdere bouwers. Cursussen bij Stichting Volksmuziek Nederland genereren honderden bespelers. Stichting Draailier & Doedelzak legt een stevige promotie onder de twee bourdoninstrumenten.

Nog bonter maken het onze zuiderburen. Het Leuvense Lemmensinstituut levert conservatoriumlaureaten doedelzak af. Aan Vlaamse muziekscholen schieten Afdelingen Volksmuziek met leergangen doedelzak  als paddenstoelen uit de grond. Leergierige cursisten overtekenen doedelzakstages. Tientallen ambachtelijke bouwers noteren wachtlijsten tot wel enkele jaren.

Bovendien dringen volkse doedeltypes  door tot in de vezels en poriën van klassiek, pop, rock en jazz. ‘De’ doedelzak blijkt wonderwel te ‘blenden’ met vrijwel elk willekeurig instrument. Trendy hippe hype of beklijvend blijvertje? Komt tijd, komt raad.  

Info & tickets

Tickets zijn te reserveren via een link op  www.guo.inoisterwijk.nl, van maandag tot en met vrijdag tussen 9 en 17 uur op 013 – 5217220 en op vrijdagavond tussen 18 en 20.30u aan de balie in Tiliander Oisterwijk. De laatste tickets verkoopt GUO aan de kassa van Den Boogaard Moergestel op 17 december in het laatste uur voor aanvang van het concert.